Thỏa mãn một đời làm đẹp cho nghề,
Tự hào những gì đã làm đựợc,
Không luyến tiếc những gì đã mất.
Cái được thì có rất nhiều.
Xin xem video clip phóng sự "Bản Sắc Việt - Giới thiệu Tranh Ghép Gỗ A2 Phước" tại đây: http://www.youtube.com/watch?v=awssR3uWxgg
Cái còn lại chỉ là hình bóng của những gì đã qua. Xin chia sẻ và giới thiệu với anh em đồng nghiệp cùng tất cả bạn BLOG. xem qua tham khảo hoăc giải trí.
TRÂU GIÀ - HAI PHƯỚC
10/2009
GIỚI THIỆU ĐÔI NÉT
VỀ NGÀNH NGHỀ TRANH GHÉP GỖ.
I.- Giới thiệu một vài hinh ảnh tiêu biểu về TRANH GHÉP GỖ:
Xin xem video clip phóng sự "Bản Sắc Việt - Giới thiệu Tranh Ghép Gỗ A2 Phước" tại đây: http://www.youtube.com/watch?v=awssR3uWxgg
II.-Sơ lược tiểu sử trưởng nhóm:
Tên trong nghề: Anh Hai Phước .
Chức vụ: Nguyên Trưởng nhóm.
Tuổi: Trâu già.
Quốc tịch: VIỆT NAM
Nghề nghiệp: Nguyên thợ thủ công mỹ nghệ gỗ.
Hành nghề: Làm tranh ghép gỗ dạng phù điêu.
Nơi hành nghề: VIỆT NAM.
Nơi ở: VIỆT NAM.
III.- Sơ lược tiểu sử ngành nghề của nhóm A2 PHƯỚC:
1981 - Học lóm nghề TRANH CƯA LỘNG của anh THẾ, ĐỰC MÕNG, MA VŨ, QUANG, NGỌC, THỌ DƠ... ngoài vỉa hè khu đường LÊ LỢI Sài Gòn.
1982 - Hành nghề TRANH CƯA LỘNG, sản phẩm tiêu thụ chủ yếu ký gởi Liên Hiệp Xã TP. HCM , LHX. Q4 và ký gởi các cửa hàng kinh doanh quà lưu niệm mỹ nghệ quanh khu phố đường Lê Lợi Sài Gòn như Vân Anh, Ngàn Thông, 26 Lê Lợi. Thành, Thảo...
1982-1983... Học lóm nghề TRANH GHÉP GỖ của cơ sở mỹ nghệ NGHỆ TINH và tiếp tục phát huy sau này.
Chủ yếu là từ nghệ nhân TRẦN PHÚC, THÀNH CÒ, PHÚ CẬN. Thời đó đang mày mò khai sinh phong cách mới trong kỹ thuật: Mài bằng lô nhám để tạo hình thực hiện thể loại TRANH GHÉP GỖ. Khác với kỹ thuật sử dụng nhám dĩa trước đó của Cơ sở Mỹ nghê HOA HỒNG .
Đồng thời cũng học lén từ nghệ nhân THỦY ĐẦU ĐINH phong cách tạo hình chân dung bằng dao gọt chớ không phải bằng đục như phia ngành chạm trổ.
1984-1985...Phụ trách trưởng nhóm phân xưởng phụ xưởng Mộc bao bì PI/Q4 sản xuất TRANH GHÉP GỖ, do anh THÀNH PHƯỜNG đỡ đầu.
1985-1986...Phụ trách một nhóm gia công tại cơ sở mỹ nghệ gỗ VŨ THÀNH. Của nghệ nhân nhiếp ảnh VŨ THÀNH chủ cơ sở.
199... Phụ trách trưởng nhóm sản xuất và đào tạo thợ tại cơ sở mỹ nghệ THUẬN ĐỨC. của Ông CẦN, Bà MƠ Kỹ sư cơ khí điện lạnh chủ cơ sở.
1992..Lập nhóm riêng đào tạo dạy nghề và nhận hàng đặt của khách vảng lai trong và ngoài nước và ký gởi hạn chế môt số cửa hàng như LONG PHỤNG VŨ, THẢO VI, tính cách tự sản tự tiêu, cò con tự phát.
2004.- Phá sản, bán nhà, và giải nghệ.
IV-Xuất xứ và khái niệm về các loại TRANH GHÉP GỖ:
1. Xuất xứ từ đâu?
- Có lẽ bắt nguồn từ những bài học THỦ CÔNG cho các học sinh nội trú ở các trường dòng xứ sương mù ĐÀ LẠT thời Pháp thuộc, lúc đó chỉ cưa lộng những đường nét đơn giản theo hình thù mong muốn hoặc các mẫu tự ABC... bằng các loại gỗ xẻ mỏng vài mm từ gỗ THÔNG hoặc BẠCH TÙNG, loại gỗ đặc trưng vùng cao nguyên xứ lạnh.
- Được du nhập vào đất SÀI GÒN vào khoảng trước năm 1966 gì đó, chủ yếu là mặt hàng bảng tên làm quà lưu niệm. Điểm đặc biệt là những nghệ nhân thời đó cưa lộng bằng cần cưa tay trên gỗ dầy khoảng 3mm. Biểu diễn cưa tại chỗ trên lòng lề đường, đường cưa nhanh nhẹn đến độ rối rắm, không hiểu họ đang làm cái gì, nhưng đến khi họ dừng tay, khõ miếng gỗ cái "cạch", một dòng chữ như Rồng bay Phượng múa hiện ra trước sự khâm phục của mọi người, cái hay là họ không hề viết thảo trước. Bây giờ không còn ai kế thừa, mặc dù người làm nghề từ nam chí bắc khá đông, tôi dám cam đoan điều đó.
-Dần dần ngành nghề được biến tướng do nhu cầu khách hàng, nó đã trở thành một dạng tranh mới: TRANH CƯA LỘNG GỖ CHỈ SỬ DỤNG MỘT LOẠI GỖ MÀU TRẮNG SÁNG MÀ THÔI (gỗ Thông hoặc Bạch Tùng sau này là Lồng Mức) cưa rồi lộng lên cao thấp không tạo khối rất thịnh hành trong việc biếu xén quà lưu niệm nhân dịp TÂN GIA, CƯỚI HỎI, SINH NHẬT hoặc trong TRANG TRÍ thời kỳ trước và sau năm 1975 tại thành phố SÀI GÒN. Xuất sắc nhất là tranh Rồng Phụng của PHƯƠNG RÂU, THẾ và ĐỰC MÕNG, Đặc biệt hàng tiêu thụ ở các tỉnh Miên Tây rất mạnh.
- Đến vào khoảng trước năm 1980 nghe nói anh em nghệ nhân HỒNG, HƯNG trong việc trang trí bằng những tấm TRANH CƯA LỘNG CÓ TẠO KHỐI (CHỦ YẾU MÀU TRẮNG CỦA MỘT LOẠI GỖ MÀ THÔI) cho một cửa hàng kinh doanh vải sợi chuẩn bị tham gia triển lãm. Vô tình có một vị khách khen đẹp, nhưng trách sao không làm bằng nhiều loại gỗ có màu sắc khác nhau sẽ đẹp hơn. Chỉ với gợi ý ấy, cơ hội đã đến với hai anh em nghệ nhân tài hoa ấy. Ngành TRANH GHÉP GỖ có nhiều màu sắc và có tạo khối( dạng phù điêu) đựơc khai sinh ra tại VIỆT NAM từ đó (vào thời đó đa phần sử dụng gỗ danh mộc thuộc nhóm 1). Cơ sở mỹ nghệ gỗ HOA HÔNG được thành lập và đã rất nổi tiếng vào thời ấy. Lúc này thế giới cũng biết đến Tranh ghép gỗ Việt Nam qua tên HOA HỒNG. HOA HỒNG cũng đạt được đỉnh cao trong lãnh vực kinh doanh mặt hàng THỦ CÔNG MỸ NGHỆ GỖ cho đến ngày nay, dù Công ty ấy bây giờ không còn mua bán một tấm tranh ghép gỗ nào nữa. Vì họ rất nhạy bén trong kinh doanh.
(Vì chỉ nghe nói nên có thể không chinh xác hoàn toàn, nếu quý vị nào biết nhiều hơn xin chỉ giáo, bổ sung - Cám ơn).
- Hiện nay 2009 trên thị trường mặt hàng TRANH GHÉP GỖ có tạo khối nổi vẫn còn sôi động và nhu cầu của khách hàng nước ngoài cũng còn rất lớn. Nhưng đáng tiếc những nơi còn sản xuất chỉ cho ra những sản phẩm ít chất nghệ thuật, thậm chí kém chất lượng. Quan trọng nhất là những người thợ chân chính yêu nghề, không có đủ trình độ để quản lý phát triển ngành nghề. Lúc những khách hàng lớn trực tiếp đến đặt vấn đề hợp đồng lớn, là ta biết trước cơ sở đó sắp đến thời kỳ cáo chung, vỡ nợ. Vì đã lâm vào cảnh làm những điều mình không thể, mà vẫn cố làm: QUẢN TRỊ KINH DOANH, QUẢN TRỊ NHÂN SỰ!!!.
Chung qui cũng vì cạnh tranh khốc liệt về giá cả và lổ hổng kiến thức kinh doanh mà ra cả. Những ai tâm huyết với nghệ thuật đều bị phá sản hoặc buộc phải chuyển nghề. TRÂU GIÀ tôi cũng lâm vào tình trạng bó tay vì có một lổ hổng rất lớn..., dù rất yêu nghề làm TRANH GHÉP GỖ tạo hình có khối.
2. Tranh ghép gỗ là gì?
- Tranh ghép gỗ là một dạng tranh thể hiện đường nét và màu sắc bằng các loại gỗ trong thiên nhiên, được bàn tay khéo léo của người thợ: cưa,cắt, mài, giũa, lắp ghép lại, tạo thành tấm tranh hoàn chỉnh có khối và nhiều màu sắc tương ứng mà không phải dùng đến ĐỤC và PHẪM MÀU như nhiều người lầm tưởng.
3. Có bao nhiêu trường phái tranh ghép gỗ?
- Tạm gọi là có 4 trường phái chính trong kỹ thuật thực hiện tranh ghép gỗ:
3.1. Trường phái 1: CƯA thành mảng gỗ dầy từ <2mm đến >7mm bằng nhiều loại gỗ MÀI bóng, GHÉP CHỒNG LÊN NHAU để tạo KHỐI: Có lẽ do Nghệ nhân NGUYỄN TRUNG KỲ sáng tạo, đã một thời thành công và thành danh. Kỹ thuật này ngày nay đã mai một.
3.2. Trường phái 2: CƯA thành mảng gỗ dầy từ 5mm đến > 30mm bằng nhiều loại gỗ, MÀI BÓNG bằng MÁY NHÁM DĨA để tạo KHỐI và GHÉP KẾ LIỀN NHAU: Nghệ nhân HỒ THẾ HỒNG và HỒ THẾ HƯNG đã khởi xướng từng vang bóng một thời, đã đưa TRANH GHÉP GỖ VIỆT NAM vào quỹ đạo hàng THỦ CÔNG MỸ NGHỆ THẾ GIỚI và ngày nay vẫn còn sử dụng hạn chế kỹ thuật này.
3.3. Trường phái 3: CƯA thành mảng gỗ dầy từ 5mm đến >20mm bằng nhiều loại gỗ. MÀI BÓNG bằng MÁY NHÁM LÔ để tạo KHỐI và GHÉP KẾ LIỀN NHAU: Nghệ nhân TRẦN PHÚC (PHÚC QUÈ) đã có công mày mò ứng dụng kỹ thuật này đầu tiên và hiện nay kỹ thuật này được anh em trong nghề sử dụng rộng rãi.
3.4. Trường phái 4: Sử dụng GỖ LẠNG (VENEER) dầy tối đa 0,5mm trở lại bằng nhiều loại gỗ, dùng DAO MỖ y khoa để cắt thành từng mãng, GHÉP KẾ LIỀN NHAU MAI PHẲNG MẶT TẤM TRANH KHÔNG CÓ KHỐI (Kỹ thuật được du nhâp từ nước ngoài vào). Bởi vì ngành này ở nước ngoài họ đã có bề dầy lịch sử., từ lúc có gỗ lạng nhập vào VIỆT NAM từ đó mới có nghề này. Có lẽ hiện nay Công ty tranh gỗ ghép TRẦN MẠNH HÙNG là trùm trong lãnh vực này. Còn nghệ nhân thực hiện dạng tranh này trước tiên là ai tôi chưa được biết.
4. Thế giới, có nước nào làm tranh ghép gỗ không?
Trước mắt theo tôi biết chính xác là hiện có TRUNG QUỐC và ẤN ĐỘ là hai nước hưởng thành quả của anh em nghệ nhân của VIỆT NAM chúng ta. Có thể chúng ta bị cạnh tranh giá cả và không đáp ứng đủ nhu cầu, nên khách hàng của ta đã mang hàng của ta đặt cho các nước bạn có hoặc gần rừng nhiệt đới họ mới có thể làm tranh giống ta như đúc. Tôi đã chứng kiến tranh của họ, chắc chắn tranh họ không ĐẸP bằng của ta dù là hàng chợ, bởi kỹ thuật thủ công mỹ nghệ bị TAM SAO THẤT BẢN... Nhưng bù lại họ nhận được những hợp đồng rất lớn.
Ngoài ra HOA KỲ là nước có sách dạy làm TRANH GHÉP GỖ. Khâu thiết kế mẫu có chuyên gia mỹ thuật hẳn hoi, cách làm được hướng dẫn kỹ lưỡng bằng đĩa DVD rạch ròi. Đúng ra họ không sản xuất ra sản phẩm, mà họ bán bản quyền mẫu mã, bán kỹ thuật làm, và họ còn bán kèm vật tư, thiết bị v.v...kể cả phát hành đặc san chuyên đề để quảng bá hình ảnh về TRANH GHÉP GỖ của họ nữa, cũng có nghĩa họ lượm thêm thiền ăn theo... Họ bán cái đầu, còn mình bán cái thân...!!!. Có điều để mình tự an ủi, là mình đi trước họ mấy mươi năm, họ đang thiết kế những gì mà năm một ngàn chín trăm sáu mươi mấy mình đã làm !?. Nhưng đáng tiếc là tranh họ QUÁ TUYỆT VỜI...!!!
Còn các nước khác thì tôi không biết. Ai biết chỉ giùm.
V.- Quy trình sản xuất TRANH GHÉP GỖ (dạng phù điêu):
1. Loại gỗ nào có thể sử dụng để làm tranh ghép gỗ?
Tất cả các loại gỗ từ nhóm 1 đến các nhóm khác đều có thể sử dụng để làm vật liệu thể hiện màu sắc cho tranh ghép gỗ, miễn sao xử lý chống mối mọt tốt là được. nên màu sắc nhờ vậy rất phong phú. Quan trọng là dùng màu gỗ sao cho thích hợp và các vân gỗ tương thích với đối tượng mảng của tấm tranh là đạt thẩm mỹ. Tuy nhiên các loại gỗ vẩn thường sử dụng để sản xuất gồm các loại gỗ kể sau:
Nhóm 1 và 2: có Mun, Cẩm lai, Gõ, Giáng hương, Trắc...Căm xe, Thao lao, Dầu gió...
Nhóm 3 trở đi: có Muồng, Trường, Gáo, Mít, Lòng mức, Thông, Chò, Dên dên...Xoài, Mận, Ổi, Cà Phê...
Nhóm linh tinh: có gỗ bao bì các loại, gốc cây, rể cây, kể cả gỗ bị ngâm lâu ngày dưới sông suối cũng có thể sử dụng được miễn có màu sắc thích hợp có yếu tố nghệ thuật cho tấm tranh là dùng được cả. Nhưng phải xử lý xông sấy, ướp tẩm chống mối mọt thật kỷ.
Đặc biệt không nên sử dụng phần giác của gỗ Mít và gỗ Gõ.
2. Trong quá trình thực hiện tranh ghép có bao nhiêu công đoạn?
Có 3 công đoạn chính: CƯA-MÀI-HOÀN CHỈNH gồm các bước sau:
CƯA:
- Chọn lọc mẫu.
- Chọn lọc gỗ.
- Cưa.
MÀI:
- Mài tạo khối.
- Đánh bóng.
HOÀN CHỈNH:
- Dán liên kết các mảng.
- Phun dầu bóng.
- Lấp vào khung hoàn chỉnh.
VI.- Dụng cụ sản xuất gồm có những gì?
- Một cần cưa lộng tay, hoặc máy (mua hoặc tự chế).
- Một Mô tơ mài hai trục ½ ngựa.
- Lưỡi cưa lộng, giấy nhám, keo, dầu bóng...
- Vật liệu gỗ gồm tất cả các loại gỗ có màu sắc thích hợp.
VII.- Phải có bao nhiêu nhân công mới thực hiện được một sản phẩm?
` - Từ một người trở lên.
VIII.- Ai mới có thể làm được tranh ghép gỗ?
- Bất cứ ai cũng có thể làm đựoc nếu cãm thấy thích và kiên nhẩn.
Xin xem video clip phóng sự "Bản Sắc Việt - Giới thiệu Tranh Ghép Gỗ A2 Phước" tại đây: http://www.youtube.com/watch?v=awssR3uWxgg
VÀI DÒNG TỰ GIỚI THIỆU, TRÂU GIÀ SẼ LẦN LƯỢT TẢI LÊN NHỮNG HÌNH ẢNH CÁC SẢN PHẨM TRONG ĐỜI LÀM NGHỀ ĐÃ THỰC HIỆN, HẦU VUI MẮT CÁC BẠN TRONG MỘT VÀI PHÚT GIÂY./-
Traugia HAI PHƯỚC.
http://www.traugia.vnweblogs.com/
